Bozbaş-Piti Yemeğinin Tarihçesi

Kars Bölgesi’nin komşu coğrafi yörelerdeki yerleşim merkezleri ile çok büyük bir kültürel etkileşim içinde olduğunu gösteren kanıtlardan biri de, geleneksel mutfak kültürüne ait yemek çeşitleridir.

Kafkasya ile Doğu Anadolu arasında bir köprü görevini gören Kars Bölgesi, bir yandan Kafkasya, diğer yandan Doğu Anadolu, Nahçıvan ve Kuzeybatı Iran Bölgesi mutfak kültürü ile çok yakın bir ilişki içindedir.

Kars Bölgesi geleneksel mutfak kültürü ve yemeklerinin, Nahçıvan, Azerbaycan ve Kuzeybatı Iran ile çok yakın bir ilişki içinde olduğunu gösteren örneklerden biri de Bozbaş (Piti) yemeğidir. Kars Bölgesi’nde genellikle Piti olarak isimlendirilen bu lezzetli yemek, Iğdır, Nahçıvan ve Azerbaycan’da “Bozbaş” olarak da adlandırılmaktadır. İran’da ise bu yemek, Bozbaş-Piti’nin yanı sıra, daha genel bir deyimle “Abguş” olarak da isimlendirilmektedir.

Kars’ta 1952 yılından günümüze kadar geleneksel Piti (Bozbaş) yemeğini kesintisiz olarak yapan ünlü Kristal Lokantası’nın sahibi Rasim Kaya (Usta) ve oğulları Yasin ve Tahsin Kaya’dır. Iğdır’da son 50-55 yıldan beri lezzetli Bozbaş-Piti yemeğini yapan “Saray Lokantası’nın sahibi de, İran’ın Azerbaycan Bölgesi’nden Iğdır’a gelip yerleşen Azerbaycanlı kardeşlerimizdir.

Bu lezzetli yemeğin Kars Bölgesi mutfağında ne zamandan beri pişirildiğini, yazılı kaynakların eksikliği yüzünden şimdilik kesin olarak bilemiyoruz. Ancak Bozbaş yemeğinin ana malzemelerden birini oluşturan nohutun Eski Çağdan beri Doğu Anadolu Bölgesinde yetiştirildiğini ve yemeklerde kullanıldığını bilmekteyiz. Kuru fasulye ve bundan yapılan yemekler, Doğu Anadolu Bölgesi’ne ancak 17.yüzyıldan sonra gelmiş olmasına karşın, nohut ile yapılan Bozbaş yemeği, Kuzeydoğu Anadolu coğrafyasının özgün yemeğidir.

Piti-Bozbaş yemeğinin, tıpkı tandırda yapılan kaz çekmesi, taş köfte, etli yaprak sarma, pörtleme, herise, kuşekmeği aşı, kuzukulağı aşı, gımı aşı, ayran aşı, kesme aşı, evelik aşı, hangel, kete, ısırgan ketesi, helva ve bulgur ile yapılan onlarca çeşit pilav gibi, Kars Bölgesi’nin yüzlerce yıllık bir geçmişe sahip geleneksel yemeği olduğu anlaşılmaktadır.

Son olarak şunu vurgulamak gerekir ki herhangi bir yemeğin karakteristik özelliğini belirleyen ırk ve milliyet değil, genellikle coğrafi bölgedir. Bilindiği gibi, yemeğin özgünlüğü, gelenekselliği ve yaygınlığını belirleyen etmenlerin başında, iklim, coğrafya, arazide doğal olarak yetişen yabani bitki, sebze ve meyve çeşitleri, tarım, bakliyat, ve meyve türleri ile deniz, göl ve ırmaklarda yaşayan balık çeşitleri, yetiştirilen büyükbaş ve küçükbaş hayvan türleri gelmektedir. Bu yüzden Kars Bölgesi geleneksel mutfağında sevilerek pişirilen Bozbaş (Piti) yemeği de, Kuzeydoğu Anadolu coğrafyasında yüzlerce yıllık bir geçmişe sahip olan geleneksel mutfak kültürünün somut ve köklü bir mirasıdır.

Yorum yapın

Emailiniz görünmeyecek. Doldurulması zorunlu alanlar *

*